Jesteś tutaj

Elżbieta & Katarzyna Habsburżanka

Elżbieta Habsburżanka

Elżbieta Habsburżanka

Elżbieta Habsburżanka, (1526-1545) była najstarszym dzieckiem Ferdynanda I Habsburga i Anny Jagiellonki. Jej małżeństwo z przyszłym królem Polski Zygmuntem Augustem (1520-1572), synem króla Zygmunta I i Bony Sforzy, było planowane niemal od jej narodzin. Pierwszy kontrakt zawierający uzgodnione warunki małżeństwa został podpisany w 1530 r., gdy księżniczka miała 4 lata. Niektóre warunki przyszłego małżeństwa zostały doprecyzowane w drugim kontrakcie, podpisanym w 1538 r. Zaślubiny odbyły się w Krakowie 6 maja 1543 r., a przez kilkanaście następnych dni trwały uroczystości, których opisy znamy ze współczesnych broszurek niemieckich oraz diariusza barona Zygmunta von Hebrberstein, posła austriackiego, który towarzyszył Elżbiecie. Przekazy te zgodnie podkreślają przepych, z jakim witana księżniczka Elżbieta była w Polsce. W zachowanych inwentarzach znajdujemy też informacje na temat prezentów, które młoda mężatka otrzymała.

Wspólne życie młodej pary królewskiej nie układało się jednak dobrze. Król Zygmunt August nie był samodzielnym władcą (władzę zwierzchnią sprawował jego ojciec, król Zygmunt I), nie miał własnej rezydencji, w której mógłby zamieszkać z żoną. Wszystko też wskazuje na to, że młodziutka, zaledwie 17-letnia Elżbieta, od początku nie zyskała sympatii Zygmunta Augusta. Badacze podkreślają, że księżniczka Elżbieta odebrała staranne, ale surowe wychowanie na dworze w Innsbrucku, natomiast Zygmunt August był przyzwyczajony do bardziej swobodnego sposobu bycia i zachowania dam dworu jego matki, królowej Bony Sforzy. Znaczną część trwającego dwa lata małżeństwa małżonkowie spędzili osobno. Elżbieta najpierw przebywała na Wawelu, podczas gdy jej mąż wyjechał na Litwę. Później dołączyła do niego i przez pewien czas małżonkowie mieszkali razem, a obserwatorom wydawało się, że młoda para królewska żyje w zgodzie i darzy się ciepłymi uczuciami. Jednak w czasie kolejnej rozłąki, gdy Zygmunt August wyjechał do Polski, po serii ataków epilepsji zaledwie 19-letnia Elżbieta zmarła w Wilnie 15 czerwca 1545 r.

Na dworze królewskim w Krakowie i wielkoksiążęcym w Wilnie Elżbieta nie rozwinęła szerszej działalności. Było to spowodowane jej sytuacją na dworze – brakiem samodzielności w Krakowie, gdzie dominującą pozycję zajmowała królowa Bona i jej włoskie otoczenie oraz brakiem funduszy na odpowiednią organizację jej dworu, ponieważ posag przyrzeczony przez Habsburgów został wypłacony w całości zaledwie parę miesięcy przed jej śmiercią. Nie można także zapominać o jej osobistych uwarunkowaniach – o nieśmiałości, która mogła utrudniać aktywne funkcjonowanie w dworskim otoczeniu.

Katarzyna Habsburżanka

Katarzyna Habsburżanka, królowa Polski (1533-1572), była siódmym dzieckiem Ferdynanda I Habsburga i Anny Jagiellonki. Gdy miała 16 lat, w 1549 r., została wydana za mąż za księcia mantuańskiego, Franciszka III Gonzagę. Małżeństwo trwało zaledwie 4 miesiące, ze względu na tragiczną śmierć męża Katarzyny. Po tym wydarzeniu Katarzyna nie pozostała w Mantui jako wdowa, lecz wróciła na dwór rodzinny w Innsbrucku. W wieku 20 lat została wydana ponownie za mąż – za króla Polski Zygmunta Augusta, dla którego była trzecią żoną. Inaczej niż w przypadku małżeństwa jej starszej siostry, Elżbiety, z królem Polski, tym razem negocjacje przebiegły bardzo sprawnie – kontrakt ślubny został podpisany na koniec czerwca 1553 r. w Wiedniu, a zaślubiny odbyły się 31 lipca tego samego roku. Przebieg uroczystości znamy z relacji współczesnych pisarzy – Stanisława Orzechowskiego oraz Łukasza Górnickiego, a także z diariusza barona Zygmunta von Herberstein, który towarzyszył także Katarzynie w jej podróży do Polski. Powitanie nowej królowej odbyło się z wielkim przepychem, dostała też ona kosztowne prezenty ślubne, których spisy zawierają zachowane inwentarze.

Podobnie, jak w przypadku małżeństwa Elżbiety, pożycie Katarzyny z królem Zygmuntem Augustem nie układało się dobrze. Król Polski żywił niechęć do swojej nowej małżonki, czemu otwarcie dawał wyraz w korespondencji z dostojnikami państwowymi i kościelnymi. Ze swej strony Katarzyna też była niechętna swojemu drugiemu mężowi, którego oskarżała o śmierć swojej siostry Elżbiety. Próbowała jednak pozyskać jego względy, okazało się to jednak niewykonalne. Małżonkowie większą część czasu spędzali osobno, utrzymywali niezbyt częsty kontakt korespondencyjny, ale ich listy, pisane po łacinie (mimo faktu, że oboje posługiwali się językiem włoskim, a Zygmunt August znał również niemiecki) utrzymane były w tonie bardzo oficjalnym.

Pozycja Katarzyny na dworze polskim była silniejsza niż jej siostry Elżbiety, przede wszystkim ze względu na fakt, że Zygmunt August był już samodzielnym władcą, a wpływy królowej Bony zostały znacząco zmarginalizowane. Królowa Katarzyna starała się zbudować wokół siebie stronnictwo polityczne, czuła się także reprezentantem interesów habsburskich w Polsce – próbowała interweniować u Zygmunta Augusta, doradzała posłom habsburskim przed ich audiencjami u króla. Te działania spotykały się ze sprzeciwem ze strony Zygmunta Augusta, który próbował wszelkimi sposobami odizolować żonę od bieżącej polityki, m.in. poprzez wyznaczenie jej siedziby w odległym od głównych centrów politycznych Radomiu.

Mimo początkowych starań małżonków, małżeństwo Zygmunta Augusta i Katarzyny uległo rozpadowi. Wprawdzie Habsburgowie nie wyrazili zgody na rozwód, ale w 1566 r., po 13 latach małżeństwa, Katarzyna wyjechała z Polski i osiadła w Linzu, gdzie rezydowała aż do śmierci 28 lutego 1572 r. Małżonkowie niemal nie utrzymywali kontaktu korespondencyjnego, Katarzyna miała też problemy z regularnym otrzymywaniem dochodów z jej dóbr oprawnych.

Główne pytania badawcze:

  • Jaka była szeroko pojęta edukacja Elżbiety i Katarzyny na dworze habsburskim?
  • Jakie były podobieństwa i różnice w pozycji na dworze obu habsburskich małżonek Zygmunta Augusta? Z czego one wynikały?
  • Z jakimi trudnościami i ograniczeniami na polskim dworze spotkały się habsburskie księżniczki? Z czego one wynikały?
  • Czy Elżbieta i Katarzyna budowały wokół siebie stronnictwa polityczne?
  • Czy wykazywały inicjatywę w obszarze mecenatu kulturowego? Czy sprowadzały jakichś artystów?
  • Jaki był ich stosunek do religii?
  • Jakie kosztowności, stroje i inne przedmioty przywiozły habsburskie księżniczki ze sobą do Polski? Czy były one naśladowane w Polsce?
  • Jakie rzeczy wywiozła z Polski Katarzyna, gdy wracała do Austrii? Czy pobyt w Polsce wywarł jakiś wpływ na jej styl bycia, stroje i in.?
Subskrybuj Marrying Cultures